MUSIHKKA - SÁMI OAHPPOPLÁNA 

Fága ulbmil
Musihkka lea min siste ja min birra, ja buot olbmuin lea juogalágán nuohtalašvuohta ja mielamiel musihkka. Mii sáhttit čuovuhit nuohta, teavstta dahje luođi mielddisteamet juohkeguvlui, ja dainna lágiin gulahallat go oažžut ja gaskkustit mielladiliid, jurdagiid ja dovdduid mat gullet min eallimii. Musihkka čatná min kultuvrii, árbevieruide ja birrasiidda ja lea oassi oaivilgaskkusteami ja gulahallama vuogádagas. Musihkka gulahallá maiddái kulturrájiid, riikkarájiid ja áigodagaid rastá ja ovddida ipmárdusa, gierdilvuođa ja árvvusatnima álbmogiid ja riikkaid gaskkas.

Oppalaš oahppahábmen dáiddafágan galgá musihkkafága addit ohppiide vuođu sáhttit muosáhit, reflekteret, ipmirdit musihkalaš ovdanbuktimiid ja oassálastit musihkalaš ovdanbuktimiidda. Hutkan fágan galgá musihkkafága addit vuođu ovdánahttit kreativitehta ja hutkáivuođa  nu ahte oahppit máhttet ráhkadit musihkalaš ovdanbuktimiid iežaset dáidduid mielde.

Musihkkafága lea deaŧalaš arena dáidagii ja kulturmuosáhusaide. Musihkkamuosáhus ii leat dušše intuitiiva, dan dihte go musihkkadovdan, musihkkamáhttu, musihkalaš gálggaid ovdáneapmi ja reflekteren musihka birra bidjá vuođu musihkkamuosáhussii 

Fága galgá positiiva vuogi mielde veahkehit ohppiid šaddat diđolažžan iežaset identitehta ja kultuvrra birra máŋggakultuvrralaš ja riikkaidgaskasaš servodagas. Sámi, dáža ja eará kultuvrraid musihkka gullá fágii. Musihkkabarggu bokte galget oahppit oažžut ipmárdusa ja vásáhusa šáŋravalljodagain ja musihkalaš girjáivuođain, vai besset doalahit ja ovdánahttit dáiddalaš ovdabuktinnávcca musihka bokte. Dát dáhpáhuvvá doaimmahan- ja hutkanbarggu bokte go ovttastallá ja čuojaha searválaga earáiguin, muhto maiddái okto. Ovttasdoaibman ovdánahttá erenoamášvuođaid árvvusatnima, seammás go dat buktá vejolašvuođaid ođđa musihkkaovdanbuktimiidda. Musihkkafágas galgá ovttastallan ja ovttasdoaibman heivehuvvot nákcemii dainna lágiin ahte oahppit juohke jahkeceahkis ožžot kvalitehta musihkkadoaimmaheamis dan dásis mas sii leat. 

Musihkkaoahpahusa bokte galget oahppit beassat muosáhit, ipmirdit ja árvvoštallat iešguđetlágán musihkalaš ovdanbuktimiid vai besset oassálastit ja ávkkástallat viiddis musihkkafálaldagain mat gávdnojit sin árgabeaivvis. Dat gelbbolašvuohta maid oahppit ožžot musihkkafágas, galgá váikkuhit dasa ahte sii jokset skuvlla mihttomeari ovdánit integrerejuvvon ja hutkkálaš olmmožin.
 
Musihkkafága lea deaŧalaš heivehuvvon oahpahusas fátmmasteaddji skuvllas. Hervvohallama bokte iežaset eavttuid mielde, lea fága mielde ovddideame kreativitehta ja musihkkailu ja bidjat vuođu ainovdáneapmái. Fága galgá addit ipmárdusa ja movtta vai oahppit máhttet válljet nu ahte  boahtá ovttaskas olbmui ja servodahkii buorrin.

Ovttasbargu musihkkáriiguin, dáiddáriiguin ja kulturorganisašuvnnaiguin ja –ásahusaiguin, dahká vejolažžan deaivvadit alladását dáiddalaš ovdanbuktimiiguin ja addá ohppiide vejolašvuođa leahket mielhutkin bargo- ja ovdanbuktinproseassas. Musihkka čatná estetihka ja teknologiija oktii ja sáhttá lunddolaččat leat oassin eará fágaid bargguin teknologiijain ja designain.

Fága váldooasit
Fága lea juhkkojuvvon váldoosiide maidda leat hábmejuvvon gelbbolašvuođamihttomearit. Váldooasit dievasmahttet nuppit nuppiid ja fertejit gehččojuvvot oktavuohtan. Go olaha mihttomeriid ovtta oasis, de dat seammás ovdánahttá gelbbolašvuođa eará osiin.

Musihkas leat gelbbolašvuođamihttomearit vuođđoskuvlla 2., 4., 7. ja 10. jahkeceahki maŋŋel.

Bajilgovva váldoosiin:

Jahkeceahkki	Váldooasit	
1.-10.	Musiseret	Komponeret	Guldalit	

Musiseret
Váldooasis musiseret lea fágalaš fokus musihkkamuosáhus. Váldooassái gullá geavatlaš bargu luđiiguin ja lávlagiiguin, iešguđetlágán čuojanasaiguin čuojahit ja dánsa iešguđetge musihkalaš šáŋraid ja ovdanbuktimiid siskkobealde buot jahkecehkiin. Dát mielddisbuktá ahte geavaha musihka vuođđoelemeanttaid (coahkkin, ritma, leahttu, šuokŋa, nuohtta, dynamihkka, harmoniija ja hápmi) hárjehallá musihkalaš muittu ja govahallandáiddu ja musihkalaš dádjadeami geavatlaččat. Hárjehallan, musihkalaš gulahallan, searválaga čuojaheapmi, ovttasdoaibman ja ovdanbuktin leat guovddážis dán váldooasis. 

Komponeret
Váldooasis komponeret lea fágalaš fokus musihkkamuosáhus ja musihkalaš ráhkadeapmi, ja dat sisttisdoallá hutkkálaš barggu musihkain ja dánssain iešguđetlágán ovdanbuktinvugiiguin. Dása gullá suokkardit ja geahččaladdat musihka vuođđoelemeanttaiguin, geahččaladdat jienain, bidjat oktii musihkkamanuid jienaiguin ja lihkastagaiguin, ráhkadit iežas musihkalaš ovdanbuktimiid. Dás galgá atnit musihka vuođđoelemeanttaid iešguđetládje, hárjehallat musihkalaš muittu ja govahallandáiddu ja hárjehallat musihkalaš gulahallama ja ovdanbuktima. Iešguđetlágán musihkkačuojanasat ja digitála reaiddut adnojit sihke musihka ráhkadeapmái ja jienaid ja musihka báddemii ja heiveheapmái iežas komposišuvnnaide. Komponeremii gullá maid musihkkadádjadeapmi ja reflekteren musihka ja musihkkavásáhusaid birra. 

Guldalit
Váldooasis guldalit lea fágalaš fokus musihkkamuosáhus ja reflekteren. Máhttit guldalit lea vuođđogáibádus sihke vai sáhttá musihka muosáhit ja ieš ovdanbuktit musihka sihke okto ja earáiguin ovttas. Servodagas gos lea mearihemiid jietna ja musihkka gáibiduvvo musihkalaš árvvošteapmi ja árvvoštallandáidu guldaleaddjis. Váldooassái gullá ovdánahttit dovdama musihka vuođđoelemeanttaid ja dáid iešguđetlágán geavaheami ektui ja diehtit iešguđetlágán musihkkahámiid birra ja oahpásnuvvat daidda. Dát sisttisdoallá bargat sámi ja eará musihkain (mánáidlávllakultuvrrain, álbmotmusihkain, dáiddamusihkain, improviserejuvvon ja ritmmalaš musihkain iešguđet kultuvrrain).

Musihkalaš girjáivuohta ja šáŋravalljodat mii vuhtiiváldá iešguđetlágán musihkalaš šáŋraid váldolinnjáid leat nappo fágalaš guovddáš dán váldooasis juohke jahkeceahkis. Musihkkadádjadeapmi gullá maid dán váldooasi máhttovuđđui ja dasa gullet sihke musihkkateoriija oasit ja musihkkasosiologalaš fáttát musihka geavaheami ja doaimma birra iešguđet servodagain ovdal ja dál. Ná sáhttá váldooassi guldaleapmi leat veahkkin addit musiseremii ja komponerenbargui čikŋodaga ja perspektiivva, ja váldooasit musihkkafágas dievasmahttet guđet guimmiideaset dynámalaš ollislašvuođas, gos mihttomeriid olaheapmi ovtta oasis seammás ovddida gelbbolašvuođa nuppi oasis.
Fága diibmolohku
Diibmolohku lea almmuhuvvon 60-minuvtta ovttadahkan.

MÁNÁIDCEAHKKI 
1.-7. jahkecehkiin: 285 

NUORAIDCEAHKKI
8.-10 jahkecehkiin: 85

Vuođđogálggat fágas
Vuođđogálggat leat integrerejuvvon gelbbolašvuođamihttomeriide gos dat leat mielde ovdánahttime fágagelbbolašvuođa ja leat maid oassin das. Musihkas ipmirduvvojit vuođđogálggat ná: 

Máhttit njálmmálaččat ovdanbuktit sisttisdoallá lávlut, juoigat ja komponeret jietnageahččaladdamiin ja searvat ovttasčuojaheapmái ja vokála ovdanbuktimii. Dasa gullá maid ahte máhttá muitalit maid gullá ja ieš háliida albmanahttit ja gaskkustit iežas musihkkamuosáhusaid ja reflekteret musihka fenomenaid birra.

Máhttit čálalaččat ovdabuktit musihkkafágas mearkkaša earret eará atnit iešguđetlágán notašuvdnavugiid. Dát leat dárbbašlaš reaiddut sihke doarjjan musihkkamanuide, oassin improvisašuvdna- ja guldalanhárjehusaide, ja vai sáhttá čállit ja vurket iežas ráhkadan musihka ja dánssa. Čállin adno geahččaladdat gielalaš riimmain, ritmmain ja šuoŋain ja gaskkustit musihkalaš muosáhusaid, fuomášumiid ja hápmeovdanbuktimiid ja reflekteret máhtu birra musihkkafágas.

Máhttit lohkat musihkkafágas lea máhttit dulkot ja ipmirdit iešguđetlágán musihkkaovdanbuktimiid, -govastagaid, -mearkkaid ja notašuvdnavugiid. Nákcet konsentreret guhkit áiggi lea dárbbašlaš lohkamii t. Guldaleami, musiserema ja musihkalaš ovdanbuktimiid ja govastagaid dulkoma bokte lea musihkkafága deaŧalaš veahkki dása. Teavsttaid lohkan lea deaŧalaš vuođđun sihke iežas komponeremii ja guorahallama vuolggasadjin.

Máhttit rehkenastit musihkkafágas mearkkaša oahpásnuvvat musihka vuođđoelemeanttaide ja iešguđetlágán nuohtalaš minstariidda, molsašuddamiidda ja hámiide, ja máhttit rehkenastit áiggi ja saji musihkalaš ja rumašlaš ovdanbuktimiin. Musihka vuođđoelemeanttaid dovdámiin ja geavahemiin, ovdána ipmárdus movt iešguđetlágán minstarat ja hámádagat báidnet dáiddalaš ja musihkalaš ovdanbuktimiid.

Máhttit atnit digitála reaidduid musihkkafágas mielddisbuktá ovdánahttit musihkkateknologalaš gelbbolašvuođa sihke guldaleamis, musiseremis ja komponeremis. Musihkkafágii gullá earret eará báddenrusttegiiguin ja musihkkaprográmmaiguin bidjat oktii ja rievdadit jienaid iežas komposišuvdnan. Dán oktavuođas galgá maid máhttit gáldokritihka ja movt dahkkivuoigatvuođat gusket dakkár musihkkageavaheapmái.

Fága gelbbolašvuođamihttomearit 
Gelbbolašvuođamihttomearit 2. jahkeceahki maŋŋel

Musiseret
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	atnit jiena iešguđet jitnodagas ja čuodjaallodagas
•	áđđestallat ritmmaid ja oanehis nuohtaid iešguđet leahtus, tákta- ja čuodjašlájas
•	improviseret álkes jienaid ja ritmmaid gulu mielde
•	searvat stohkosiidda main leat iešguđetlágán luođit, lávlagat, riimmat, hoahkamat, sátnestullamat ja lávlunstohkosat
•	searvat ovdanbuktimii lávlumiin, ovttasčuojahemiin ja lihkademiin

Komponeret
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	bidjat oktii musihkalaš vuođđoelemeanttaid nugo šuoŋa, ritmma, dynamihka ja nuohtalaš osiid luohtin dahje eará smávva komposišuvdnan 
•	suokkardit iešguđetlágán musihkaovdanbuktimiid jiena ja lihkastagaid improviseremiin 

Guldalit
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	dovdát ovtta meari elliidluđiid ja ságastallat daid birra
•	ságastallat muhtin musihkkabihtá šuoŋa, nuohta, ritmma, dynamihka ja leahtu birra
•	dovdát muhtin čuojanasaid jiena ja diehtit daid namaid
•	ságastallat movt ieš atná musihka ja makkár musihkkii ieš liiko
•	albmanahttit iežas muosáhusaid gielain, dramatiseremiin ja lihkastagaiguin 
•	guldalit ja ságastallat beaivválaš eallima jienaid birra

Gelbbolašvuođamihttomearit 4. jahkeceahki maŋŋel

Musiseret
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	juoigat ovtta meari luđiid
•	áđđestallat ja improviseret álkes ritmmaid jienain ja čuojanasaiguin 
•	čuojahit álkes ostináhtaid ja nuohtaid gulu mielde
•	lávlut ovtta meari sámi ja dáža lávlagiid ja sálmmaid ja eará kultuvrraid lávlagiid, ja deattuhit intonašuvnna
•	dánsut ovtta meari dáža ja riikkaidgaskasaš álbmotdánssaid

Komponeret
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	geahččaladdat iešguđetlágán luđiiguin, dajahusaiguin ja čuojanasaiguin nannendihte dahje stiliserendihte luđiid mihtilmasvuođaid 
•	komponeret šuoŋaid ja jietnagovvideami teavsttaide ja ráhkadit iežas teavsttaid musihkkii
•	improviseret dánssa ja lihkadeami ja ságastallat movt dánsa sáhttá govvidit musihkkamanuid

Guldalit
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	dovdát ovtta meari luđiid mat bohtet iešguđet guovlluin Sámis, ja muitalit movt juoigan geavahuvvo ja doaibmá
•	dovdát ja válddahit šuoŋa, nuohta, ritmma, dynamihka, leahtu ja hámi
•	dovdát dáža ja eará kultuvrraid álbmotmusihka
•	dovdát guovddáš bossun- ja stráŋgačuojanasaid ja rumbbuid jiena ja diehtit daid namaid
•	ságastallat musihkkamuosáhusaid birra, musihka iešguđetlágán geavahusa birra, ja muhtin musihkkašáŋraid erenoamášvuođaid birra

Gelbbolašvuođamihttomearit 7. jahkeceahki maŋŋel

Musiseret
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	juoigat ovtta meari elliid,- olbmuid- ja báikeluđiid, ja lávlut lávlagiid ja sálmmaid mat bohtet iešguđet guovlluin Sámis
•	fihttet ja atnit coahkkima, ritmma, hámi, nuohta, šuoŋa, dynamihka, leahtu ja álkes harmonihka go guldala ja musisere
•	lávlut ovttajitnii ja máŋggajitnii joavkkus ja deattuhit intonašuvnna, šuoŋa ja ovdanbuktima
•	ovdanbuktit boarráset ja ođđaset áiggi lávlagiid mat bohtet iešguđet árbevierus ja kultuvrras
•	čuojahit álkes nuohtaid gulu mielde ja álkes hármonalaš ja ritmmalaš mieldečuojahemiid 
•	oassálastit iešguđet riikkaid dánssaide 

Komponeret
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	improviseret jienain ja instrumeanttaiguin álkes ritmmalaš, nuohtalaš ja harmonalaš minstariid vuođul
•	albmanahttit iežas fuomášumiid, jurdagiid ja dovdduid lihkastagaiguin ja dánssain
•	ráhkadit iežas komposišuvnnaid main lea vuolggasadji álkes musihkalaš hámit ja motiivvat ja geavahit gráfalaš notašuvnna ráhkadandihte komposišuvdnasárggastusaid
•	ráhkadit luđiid dahje eará komposišuvnnaid ja báddet daid digitála reaidduiguin 

Guldalit
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	ságastallat movt luođi ja eará musihka geavaheapmi ja doaibma lea rievdan áiggiid čađa
•	dovdát musihka dáiddamusihka historjjálaš váldoáigodagain
•	dovdát iešguđet kultuvrraid musihka, ja digaštallat eamiálbmotmusihka, eará álbmotmusihka ja ritmmalaš musihka erenoamášvuođaid
•	albmanahttit muosáhusaid go guldala dáiddamusihka guovddáš komponisttaid musihka
•	dovdát eamiálbmotmusihka čuojanasaid šuoŋa ja diehtit daid nama
•	ságastallat movt musihkka lea sihke dáiddalaš ovdanbuktin ja gávpegálvu

Gelbbolašvuođamihttomearit 10. jahkeceahki maŋŋel

Musiseret
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	ovdanbuktit vissis meari luđiid ja lávlagiid ja geahččaladdet ođasmahttit luođi dahje eará álbmotmusihka
•	atnit musihka vuođđoelemeanttaid, akoardda govastagaid ja akoardaprogrešuvnnaid go čuojaha čuojanasaid hárjehallat ja ovdanbuktit vissis meari musihka ja dánssaid iešguđet šáŋrain main deattuha ritmmalaš musihka
•	atnit relevánta fágasániid go ovdandivvu barggu iežasválljen musihkain

Komponeret
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	atnit luohte- ja sálbmaárbevieru elemeanttaid govvidit historjjálaš rituálaid, myhtaid, dáhpáhusaid dahje muitalusaid musihkain
•	improviseret musihkkadahkosiid vuođul mat juo gávdnojit, inspirašuvdnan iežas komposišuvnnaide
•	čállit iežas ráhkadan musihka gráfalaš dahje árbevirolaš notašuvdnavugiin
•	atnit digitála báddenrusttegiid ja musihkkaprográmmaid rievdadit jienaid ja ráhkadit komposišuvnnaid iežas mielamiel musihka mielde
•	selvehit dahkkivuoigatvuođa njuolggadusaid mat gusket musihkkageavaheapmái

Guldalit
Oahpahusa mihttomearri lea ahte oahppi galgá máhttit
•	válddahit movt sámi musihkka ja dan historjá gullá oktii sámi muitalanárbevieruin, historjjáin, mytologiijain ja risttalašvuođain
•	dovdát ja válddahit improviserejuvvon musihka ja ritmmalaš musihka musihkalaš stiiladovdomearkkaid
•	dovdát iešguđetlágán čuojanasaid ja joavkkuid iešguđetlágán šáŋrain ja diehtit daid nama
•	ovdanbuktit ja gaskkustit reflekterema das movt musihkka lea dáidda- ja kultuvrraovdanbuktin ja guoimmuhan- ja gávpegálvu
•	selvehit movt musihkka speadjalastá servodatovdáneami ja nuoraidkultuvrra beliid ja movt dat sáhttá boahtit ovdan iešguđetlágán ođđasit sámi musihkas, ritmmalaš musihkas ja eará kultuvrraid álbmotmusihkas

Árvvoštallan fágas

Loahppaárvvoštallama mearrádusat

Oppalašárvosáni árvvoštallan:
Jahkeceahkki 	Ortnet 	
10. jahkeceahkis dahje dan ceahkis mas fága loahpahuvvo	Oahppit galget oažžut ovtta oppalašárvosáni.	

Eksámen - oahppit:
Jahkeceahkki 	Ortnet 	
10. jahkeceahkis dahje dan ceahkis mas fága loahpahuvvo	Ohppiin ii leat eksámen	

Eksámen - privatisttat:
Jahkeceahkki 	Ortnet 	
10. jahkeceahkis dahje dan ceahkis mas fága loahpahuvvo	Fágas ii leat privatistaortnet.	

Árvvoštallama oppalaš mearrádusat leat oahpahuslága láhkaásahusas.