Riikačoakkáldat
Harald Hårfagre áhčči, Halvdan Svarte, lei Vestfold ja Oppland smávvagonagas. Harald galgá leat leama sullii logejahkása go válddii badjelasas riikka, maŋŋá go Halvdan Svarte manai jieŋa čađa Randsfjordenis ja heavvanii. Muhto Haraldis ledje viidát áigumuat, son mearridii čohkket buot smávva gonagasváldegottiid oktan riikan. Snorres gonagasmuitalusain lohkat ahte son vuortnui ahte ii áigon čuohppat vuovttaid ja skávččaid ovdalgo lei dien mihttomeari joksan, ja danin son oaččui ge dan nama mii sus lei.
Hafrsfjord soahti rehkenasto leat maŋŋemus oassi su čohkkenbarggus, dat lei birrasii 885:s. Vaikko riika dál galggai ge leat čohkkejuvvon ovtta gonagasa vuollái, de lei ain guhkes mátki bissova ja nanu organisatuvrrala ovttadahkii. Leidangen attai mearkkaeaddjin dán riikkačohkken organiserenbarggus.
Leidangen lei oktasa, organiserejuvvon mearrasuodjalus mas ledje báikkála fatnasat. Dat huksejuvvon Harald Hårfagre bártni, Håkon Adelstensfostre (sullii 920-960) ráđđenáiggis. Riddoguovlluid ássiin lei geatnegasvuohta lágidit gonagassii fatnasiid, fanasveaga ja borramuaid. Áiggi vuollái attai dát Leidanger geatnegasvuohta rievdaduvvot dábála vearrun maid galge máksit gonagassii.
Norgga risttalaan dahkamis lei čielga riikačohkken doaibma. Risttalavuhtii joraheapmi dáhpáhuvai guhkes áiggis, muhto Gonagas Olav Haraldsson ja Stiklestad soahti 1030:s navdojuvvojit mearkan dasa ahte dalle lei Norga addan risttala riikan. Gonagas gahčai ie dien soađis, muhto dan rájes attai risttalavuohta riika almmola oskun ja go huksegohte miehtá riikka girkoorganisauvnnaid, de dat maid nannii riikka gonagasválddi. Maŋŋá jápmimis de aliduvvui Gonagas Olav bassin, ja nu attai ge Bassi Olav nauvnnala symbolan. Su bassivuođa govva váikkuhii dasa ahte risttalavuohta ruohtasnuvai, muhto dat nannii maid Olav maŋisbohttiid ruvnnoárben gáibádusaid.
Girku fápmu nannejuvvui 1100-logu mielde, go ásahuvvo bissova bismagottit ja huksejuvvojedje eanet klosterat. Vuostta ruvdnen Norggas lei mánnágonagasa Magnus Erlingson ruvdnen 1163:s, ja dat nannii girku guovddá saji. Diet nuorra gonagas lei soađis birkebeiner Sverre Sigurdssoniin, ja sus lei eatnis bokte árbenriekti. Son fertii nannet ieas truvdnogáibádusa girku buressivdnádusa bokte.
Riikka ieguđetguovlluid lágadikkit ledje maid doaibman čohkkejeaddjin juo 800-logu rájes. 1270-logus oaččui Norga vuostta riikaviidosa láhkaásahusa, mii lei Magnus Lagabøtes landslov.
Árben ja válljen
Gaskaáiggi norgga gonagasráđđejupmi lei árbbola válljengonagasráđđejupmi. Dat lei nuppiin sániin dadjat sihke árbema ja válljema duohken. Buot gonagasa bártniin lei seamma vuoigatvuohta truvdnui ja sii sáhtte dan gáibádusa ovddidit diggái. Muhto lei dikki áirasiid duohken válljet su dahje hilgut su gáibádusa. Dikki dohkkeheapmi, álbmoga válljen, dagai gonagasfámu lobálaan.
Go 1163 Truvdnoárbenláhka bođii, de attai nu ahte buot gonagasbártniin ii lean at seamma riekti árbet truvnno, muhto lei boarraseamos bárdni gii galggai dan árbet. Dát nannejuvvui 1260:s go Norga oaččui ođđa truvdnoárbenlága. Dan rájes lei Norga čielga árbenriika, gos gonagasfápmu manai árbbis áhčis boarraseamos bárdnái.
Persuvnnala uniuvnnat
1319:s jámii Håkon V Magnusson, ja sus eai lean bártnit árbejeaddjin. Su nieida Ingeborg lei náitalan ruoŧa truvdnoárbbolaččain, gean namma lei Erik. Sudno bárdni, Magnus, árbii ge dasto sihke Norgga ja Ruoŧa. Dát lei álgu eatnat persuvnnala uniuvnnaide gaskal Norgga, Ruoŧa ja Dánmárkku.
Norga heajusnuvvá politihkalaččat ja ekonomalaččat 1300-logu mielde, earet eará svartedauden jápmindávdda geail, ja addá čađat heajut oassin dáid uniuvnnain. 1536 rájes addá Norga Dánmárkku vuollása gulolariikan.